जयपाल सिंह मुंडा: आदिवासी समाजाचा महान नेता
जयपाल सिंह मुंडा (1903–1970) हे भारतीय आदिवासी नेता, लेखक, शिक्षणतज्ज्ञ आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील हॉकीपटू होते. त्यांनी ऑलिंपिक सुवर्णपदक भारताला मिळवून दिले आणि संविधान सभेत आदिवासींचे प्रश्न ठामपणे मांडले. त्यांना "Marang Gomke" म्हणजेच महान नेता असेही संबोधले जाते.
गाव आणि बालपण
जयपाल मुंडा यांचा जन्म 3 जानेवारी 1903 रोजी बिहार (आताचा झारखंड) राज्यातील रांची जिल्ह्यातील खंती या छोट्या गावात झाला. ते मुण्डा आदिवासी समाजातून होते. बालपणापासूनच त्यांना शिक्षण आणि क्रीडेत विशेष रस होता.
शिक्षण
त्यांचे प्राथमिक शिक्षण St. Paul’s School, Ranchi येथे झाले. पुढे त्यांना इंग्लंडमध्ये जाण्याची संधी मिळाली. तिथे त्यांनी Oxford University मधून अर्थशास्त्र विषयात शिक्षण पूर्ण केले. ऑक्सफर्डमध्ये असतानाच ते क्रीडा क्षेत्रात चमकले.
क्रीडा कारकीर्द
जयपाल मुंडा हे Oxford Blue खेळाडू म्हणून प्रसिद्ध झाले. भारताच्या 1928 च्या Amsterdam ऑलिंपिक हॉकी संघाचे ते पहिले कर्णधार होते. त्यांच्या नेतृत्वाखाली भारताने सुवर्णपदक पटकावले. हा विजय भारतीय हॉकीच्या सुवर्णयुगाची सुरुवात ठरला.
राजकारण आणि संविधान सभा
स्वातंत्र्यपूर्व काळात भारतात परतल्यानंतर त्यांनी शिक्षण व प्रशासन क्षेत्रात काम केले. 1946 मध्ये ते संविधान सभेचे सदस्य म्हणून निवडले गेले. इथे त्यांनी आदिवासी समाजाच्या हक्कांचे जोरदार समर्थन केले. त्यांची भाषणे आजही आदिवासी समाजासाठी प्रेरणादायी मानली जातात.
झारखंड पार्टी आणि चळवळ
1950 मध्ये त्यांनी झारखंड पार्टी ची स्थापना केली. या पक्षाचा उद्देश आदिवासींसाठी स्वतंत्र झारखंड राज्याची मागणी करणे आणि त्यांच्या हक्कांसाठी चळवळ उभारणे हा होता. त्यांच्या या प्रयत्नांमुळे नंतर झारखंड राज्याची निर्मिती शक्य झाली.
वारसा
जयपाल मुंडा हे आदिवासी समाजाचे खरे प्रवक्ते होते. त्यांच्या नावाने स्टेडियम, शैक्षणिक संस्था आणि रस्ते उभारले गेले आहेत. आजही त्यांना "Marang Gomke" म्हणून ओळखले जाते आणि त्यांचे कार्य आदिवासींसाठी प्रेरणादायी ठरते.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
1. जयपाल सिंह मुंडा कोण होते?
ते भारतीय आदिवासी नेते, लेखक, शिक्षणतज्ज्ञ आणि ऑलिंपिक सुवर्णपदक विजेते हॉकीपटू होते.
2. जयपाल मुंडा यांचा जन्म कधी झाला?
त्यांचा जन्म 3 जानेवारी 1903 रोजी रांची जवळील खंती गावात झाला.
3. त्यांचे शिक्षण कुठे झाले?
त्यांनी ऑक्सफर्ड विद्यापीठातून अर्थशास्त्रात पदवी घेतली.
4. क्रीडा क्षेत्रात त्यांचे योगदान काय आहे?
ते 1928 मध्ये भारतीय हॉकी संघाचे पहिले कर्णधार होते आणि सुवर्णपदक मिळवून दिले.
5. त्यांनी कोणती राजकीय चळवळ सुरू केली?
त्यांनी झारखंड पार्टीची स्थापना केली आणि आदिवासी स्वायत्ततेसाठी चळवळ उभारली.
6. जयपाल मुंडा यांचे निधन कधी झाले?
त्यांचे निधन 20 मार्च 1970 रोजी नवी दिल्ली येथे झाले.